• Duck Swart heeft een update geplaatst in de groep Groepslogo van Natafel DovemansorenNatafel Dovemansoren 3 weken, 4 dagen geleden

    @pieterp : Homo Deus
     
    Yuval Noah Harari is een Israëlisch historicus, die onlangs een bestseller heeft geschreven: Homo Deus. A brief history of tomorrow’ (2017). Bij Tegenlicht van de VPRO lopen ze weg met hem. Hij is vooral populair bij miljardairs en millennials.
     
    Wat hebben miljardairs, die heel veel geld hebben, en millennials, die meestal geen cent bezitten, met elkaar gemeen? Beide groepen hunkeren naar zieners, mensen die heel veel kennis bezitten, maar wier werk tegelijk van visie, creativiteit en verbeelding getuigt. De miljardair hunkert daarnaar omdat hij alles al gezien heeft, de millennial omdat hij net komt kijken.
     
    En inderdaad, op de vleugels van de verbeelding kan men zich ver boven het gekrakeel en de alledaagse politieke spelletjes van mensen verheffen. Want dat is wel waar het om gaat: miljardairs en millennials vinden politiek meestal banaal en vies.
     
    Als het om visie gaat is Harari’s boek één en al vuurwerk en inspiratie. Het boek bevat een briljante geschiedenis van de mensheid in minder dan 300 pagina’s.
    Je kunt zijn boodschap in drie stellingen samenvatten.
     
    Maar eerst nog een bekend gezegde: ‘data zijn nog geen informatie, informatie is nog geen kennis, kennis is nog geen begrip en begrip is nog geen wijsheid’. Het is een gezegde dat ik vaak gebruik en dikwijls bij anderen tegenkom, ook bij Harari.  Blijkbaar was het ooit de bedoeling dat kennis in begrip en wijsheid zijn voltooiing vond.
     
    De eerste stelling van Harari luidt: vergeet begrip en wijsheid. Alleen softies houden zich nog met die begrippen bezig. Softies zijn humanisten en humanisme is passé. Volgens Harari staat menselijke intelligentie op het punt door de artificiële intelligentie van machines te worden vervangen. Het koude niet-menselijke vernuft van de machine is superieur aan het organische ‘denkwerk’ van eiken, geraniums, wolven, giraffen, mollen, honden of mensen. Door de informatiestromen van organische wezens in machines te incorporeren en met algoritmes op orde te brengen is een hoger stadium van kennis bereikt.
     
    De tweede stelling van Harari luidt dat kennis macht is. Macht staat voor het vermogen de wereld te kunnen beheersen en voorspellen. Machines zijn intelligenter dan mensen in de zin dat ze het gedrag van alle organische wezens, mensen incluis, beter kunnen voorspellen en beheersen dan zijzelf. Bewustzijn en zelfbewustzijn zijn sindsdien uit de tijd. Daaraan verwante noties als begrip en wijsheid kan je weliswaar niet in machines stoppen, maar kennis, de macht om te beheersen en te voorspellen, des te meer. Beter gezegd: in de nieuwe visie zijn begrip en wijsheid zelf niet meer dan incorporeerbare datastromen geworden.
     
    Hier de derde stelling van Harari: het antropoceen, het tijdperk waarin de mensheid het op de planeet voor het zeggen had, is voorbij. Op de wieken van de nieuwe tijd zal een kleine groep individuen het soort kennis en macht verwerven dat voorheen door mensen aan goden werd toegedicht.  Deze nieuwe mensen zullen als goden over de wereld heersen. De nieuwe wereld zal een vrijwel exacte kopie vormen van de Brave New World van Aldeous Huxley. Een kleine elite die de wereld tot in het einde der dagen bestiert, terwijl de overigen zonder te hoeven werken en, als het moet: met hulp van biochemische middelen, intens gelukkig door de virtuele wereld van spelletjes en games heen dolen. Kortom: leuke, interessante gesprekken tussen de nieuwe mens-goden, brood en spelen voor de rest. 
     
    Tot zover Harari.
     
    Er zit in zijn boek echter een klein addertje onder het gras. Het gaat om een oud theologisch probleem. Neem dat beroemde zinnetje: ‘God schiep de wereld en zag dat het goed was’. De schepping, aldus gelovigen, is niet alleen een bewijs van Gods almacht, maar ook van Zijn goedheid. Vervolgens ontspon zich over de eeuwen heen een discussie, die tot op de dag van vandaag voortduurt: is goedheid dat wat God wil of wil God wat goed is? Perkt het goede zijn wil in of is wat hij wil per definitie goed? Dezelfde vraag is niet minder klemmend van toepassing op Harari’s nieuwe god-mensen.
     
    Daarmee zijn we terug bij de noties begrip en wijsheid. Dat ik als god-mens binnenkort mijn gedrag en dat van anderen met hulp van een machine beter dan ooit kan beheersen en voorspellen zegt nog niets of ik dat met begrip en wijsheid doe.
     
    Maar oh hemel, dat betekent dat we ook weer terug zijn bij de politiek! Want begrip en wijsheid zijn noties waar mensen diep van mening over kunnen verschillen. Desondanks moeten ze toch op de een of andere manier met elkaar moeten zien samen te leven.
     
    Dat geldt zeker nu de wereld dankzij de machines een klein dorp is geworden, met alle dorpsruzies van dien.  Ondanks al hun goddelijke kennis zullen de god-mensen compromissen moeten sluiten, met kwesties van verraad en loyaliteit te maken krijgen en onderling politieke spelletjes moeten spelen, die fataal kunnen aflopen.
     
    Denk eens terug aan de Griekse goden en godinnen op de berg Olympus. Die bezaten alle macht die ze maar wilden. Maar ze bleven er geen greintje minder menselijk om. Jaloezie, verraad, machismo, uiteenspattende huwelijken, oorlogen, drugs: het gedonder en gebliksem hield nooit op. Zelfs als de dood een geneesbare ziekte wordt, dan nog kunnen oorlog en geweld het leven van mens-goden nasty, brutish en short maken.
     
    Helaas, als mensen feitelijk over goddelijke kennis komen te beschikken zijn de problemen van het samenleven nog lang niet opgelost. Integendeel, ze worden er alleen maar heviger door.  
     
    Tot vervelens toe maken techno-optimisten steeds dezelfde fout. Met de kracht van controle en voorspellen los je de problemen van het samenleven niet op. 
     
    Maar daarom niet getreurd. Wie wil kan Harari uitnodigen om zijn verhaal nog eens uit te leggen. Dan moet je er wel honderdduizend euro neertellen. Zo gewild is zijn boodschap.
     
    Techniek, koortom,  is geweldig, maar dan moet je het wel met veel begrip en wijsheid in de samenleving inbedden. Helaas, daar hoor je de techno-optimisten zelden of nooit over.